X
تبلیغات
دبیرخانه بخوانیم وبنویسیم - املا و اهمیت آن

دبیرخانه بخوانیم وبنویسیم

اهداف وبرنامه های دبیرخانه بخوانیم وبنویسیم پژوهشگاه ناحیه یک همدان

املا و اهمیت آن

درس هفتم : مهارت های دیداری و قراردادی (2)

پایه تحصیلی : دوم تا پنجم ابتدایی .

هدف : پرورش حافظه ی دیداری کلمات

مواد آموزشی : دفتر مخصوص ثبت کلمه ها

شیوه اجرا : انفرادی با گروهی

زمان اجرا : 30 دقیقه .

به دانش آموزان آموزش دهید تا به تعداد حروف بی قاعده جدولی که با تعداد حروف ذکر شده برابر است در دفتر خود ترسیم کنند . حروف بی قاعده حروفی هستند که صدایشان شبیه هم است ولی شکل آن ها با یکدیگر تفاوت دارد . حروف بی قاعده شامل حروف زیر است :

(هـ .ه ) ( تـ . ط ) ( ث . س . ص ) ( ذ . ز . ظ ) ( غـ . ق ) . معلم . خب بچه ها به کلیه ی کلماتی که در درس امروز خواندید توجه کنید . در درس امروز حدود سی کلمه وجود دارد که در آن ها حروف بی قاعده است و من آن ها را روی تخته سیاه می نویسم و شما کلمه ها را در جدول مخصوص خود بنویسید . برای مثال معلم ممکن است با توجه به تجارب غنی خود کلمات بعضی – سرسبز – تغذیه – می فهمند و ... را روی تخته بنویسد . دانش آموازن باید دفتر خود را باز کرده و کلمه ی بعضی را در جداول ( ـعـ) (ضـ) و سر سبز را در جدول (س) و تغذیه را در جدول (تـ) (ـغـ) و (ذ) و ... بنویسد . سپس معلم ده دقیقه به دانش آموزان فرصت می دهد تا آن ها کلمات جداول را مطالعه کنند . در پایان بطور تصادفی از برخی از دانش آموزان می خواهد تا به پای تخته آمده و کلماتی که معلم به صورت نمونه از تمام جداول انتخاب می کند را بنویسد . یاد آوری می شود که اگر دانش آموزی در نوشتن کلمات اشتباهی مرتکب شد معلم بدون هیچ گونه قضاوت ارزشی ، به کمک دیگر دانش آموزان او را باید به طور غیر مستقیم راهنمایی کند تا سرانجام کلمه صحیح را بشناسد . در پایان کلیه کلمات نوشته شده در تخته سیاه توسط دانش آموزان رو نویسی شود .

 

درس هشتم : مهارت های دیداری و قراردادی (3)

پایه تحصیلی : دوم تا پنجم

هدف : پرورش دانش مربوط به شکل دیداری کلمات

شیوه اجرا : گروهی

زمان اجرا : 25 دقیقه .

مواد آموزشی : معلم قبل از آموزش یک درس کلمات سخت آن را شناسایی کرده و آن ها را در فرم جست و جوی کلمات منظم می کند . فرم جست و جوی کلمات شامل حروف الفبای کلمات است که به صورت افقی و عمودی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند . اکثر حروف با یکدیگر هیچ گونه ارتباطی ندارند اما برخی از آن ها نشان دهندی کلمات دروس آموزشی هستند برای مثال فرض کنید کلمات صحنه ، طبل ، حین ، عوض ، انواع ، واقعه ، عصا ، چهره و ... مربوط به یک درس جدید باشد .

1)  ابتدا یک جدول 7 خانه در 10 خانه ( 10 Í 7) همانند جدول زیر رسم کنید و کلمات درس جدید را به صورت حروف به حروف و به صورت افقی یا عمودی در خانه های مخصوص خود قرار دهید .

2)    سپس خانه های خالی را مانند جدول با دیگر حروف که ارتباط به یکدیگر ندارند پر کنید .

د

ظ

صـ

حـ

نـ

ـه

و

عـ

ش

تـ

ظ

حـ

یـ

ن

ب

و

خ

ـهـ

ا

ع

ط

بـ

ل

ض

سـ

د

چـ

ـهـ

ر

ه

ژ

ط

ی

پ

ر

م

ش

بـ

یـ

ـه

 

معلم بهتر است جدول مجزا که کلمات آن مشابه بوده ولی جای آن ها در خانه ها با یکدیگر متفاوت است تهیه و از هر نسخه به تعداد دانش آموزان تکمیل کند . نام نسخه اول را A ، نسخه دوم را B، و نسخه سوم را C، بگذارد . معلم خب بچه ها می خواهیم کلمات درس امروز را با شناسایی حروف آن ها در جدول پیدا کنیم . من کلمات را روی تخته می نویسم شما به دقت به حروف خانه های جدول نگاه کنید و اگر کلمه را پیدا کردید دور حروف آن خط بکشید . نسخه ها را بین دانش آموزان توزیع کنید . نسخه A  را به نفر اول ، نسخه B را به نفر دوم ، و نسخه C  را به نفر سوم بدهید و مجددا نسخه A را به نفر چهارم و ... الی آخر بدهید و از آنان بخواهید کلمات مورد نظر را پیدا کنند پس از 15 دقیقه به صورت انفرادی به آن ها کمک کنید تا کلمات شناسایی شده را پیدا کنند و دور آن ها خط بکشند . پس از شناسایی کلمه ها از دانش آموزان بخواهید کلمات نوشته شده در تخته سیاه را در دفتر خود یادداشت کنند با توجه به این که جداول در سه نسخه ی متفاوت تهیه می شود پس از آموزش کلمات از سه دانش آموز بخواهید تا جداول را در منزل تهیه و به کلاس آورند .

 

درس نهم : مهارت های دیداری و قراردادی (3)

پایه تحصیلی : دوم تا پنجم ابتدایی .

هدف : پرورش دیداری کلمات

شیوه اجرا : انفرادی

زمان اجرا : 25 دقیقه .

از هر یک از دانش آموزان بخواهید با مرور درس جدید و قدیم فهرستی از 10 تا 20 کلمه که به نظر آنان سخت است تهیه کنند . دانش آموزان را به گروه های دو نفری تقسیم کرده و به آنان 10 دقیقه فرصت دهید تا به مطالعه کلمات انتخابی بپردازند .

معلم : دانش آموزان هر گروه برگه های خود را با یکدیگر عوض کنند سپس با رعایت نوبت یک دانش آموز کلمات را به صورت جمله سازی بگوید و دانش آموز دیگر کلمات را بنویسد . معلم : خب بچه ها برگه های حاوی لغات سخت را به یکدیگر پس بدهید و نوشته ها یا املای خود را با یکدیگر عوض کنید . هر دانش آموز با نگاه کردن به فهرست لغات خود اشتباه های املایی خود را کشف و دوست دیگر آن را با نوشتن کلمه صحیح بر روی کلمه ی نا صحیح اصلاح می کند . پس از آن که هر دو دانش آموز با کمک یکدیگر اشتباه خود را صحیح کردند کلمات تصحیح شده را دوباره به فهرست اولیه خود اضافه می کنند . در هر جلسه ، املا و اصلاح کلمه ها توسط دانش آموزان تا سه یا چهار بار تکرار می شود . طوری که کلیه ی دانش آموزان شکل لغات سخت را صحیح بنویسند .

 

درس دهم : مهارت های آوایی و دیداری

پایه تحصیلی : دوم تا پنجم

هدف : پرورش تحلیل آوایی کلمات

شیوه اجرا : انفرادی و گروهی

زمان اجرا : 25 دقیقه

معلم قبل از اجرای روش آموزشی ، روش کار را با ذکر مثالی برای دانش آموزان توضیح می دهد . او برای مثال کلمه ی ( نگهداری ) را روی تخته می نویسد و از آن ها می خواهد که کلمه را به شیوه ی زیر به حروف تحلیل کند .

نگهداری : نـ – نگـ – نگهـ – نگهد – نگهدا – نگهدار – نگهداری .

معلم : بچه ها من کلمات سخت درس جدید را مشخص کردم . آن ها را روی تخته می نویسم . کلمات را همان طور که قبلا یاد دادم ( اشاره به تخته ) در دفتر بنویسید .

 دانش آموز دفتر خود را باز می کند . کلمات ممکن است توطئه ، فروش ، رشادت ، واژگون ، و ... باشد . کلمه ی توطئه را در بالای صفحه می نویسد . سپس ضمن گفتن کلمه حرف اول آن را می نویسد .( توطئه )تـ ؟ مجددا کلمه را می گوید و حرف اول  و دوم آن را می نویسد . تو . مجددا کلمه را می گوید وحرف اول و دوم و سوم آن را می نویسد . ( تو ط ) و الی آخر . در پایان یک بار دیگر با صدای بلند می گوید و می نویسد . معلم باید به دانش آموزان تاکید کند که حتما هنگام نوشتن حروف کلمه را ابتدا بگویند و بعد حروف را بنویسند . جدول زیر شیوه ی کار دانش آموز را نشان می دهد .

فروش  ـــــــ  فـ    فر    فرو     فروش

رشادت  ـــــــــ    ر      رشـ      رشا    رشاد     رشادت

 

درس یازدهم

پایه تحصیلی : دوم تا پنجم

هدف : پرورش توانایی آوایی و شکل حروف یک کلمه .

شیوه اجرا : انفرادی ، گروهی

زمان اجرا : 30 دقیقه .

معلم کلمات سخت درس جدید را ابتدا در سمت راست تخته می نویسد و در سمت چپ تخته آن ها را در قالب جمله معرفی می کند و از دانش آموزان می خواهد تا کلمات را با حواس دیداری ، شنیداری و لامسه به حافظه بسپارند . معلم : من کلمات رازی ، تدریس مفاخر ، ناگزیر و... را روی تخته می نویسم و برای آن ها جمله هم می سازم . شما دفتر خود را باز کنید و آن را به روشی که می گویم بنویسید .

1)    اولین کلمه ی نوشته شده روی تخته را در دفتر خود بنویسید .

2)  با دست دیگر روی کلمه را بپوشانید کلمه را بگویید و با انگشت خود نه با قلم حروف آن را در دفتر بنویسید این کار را پنج بار تکرار کنید .

3)    کلمه را با دست خود بپوشانید و به وسیله ی قلم آن را ازروی حافظه در دفتر بنویسید .

4)  بررسی کنید که آیا کلمه را درست نوشتید یا نه ؟ اگر درست نوشته اید دوباره مراحل 2 تا 4 را تکرار کنید . این مراحل با کلیه ی کلمات نوشته شده روی تخته تکرار می شود .توجه داشته باشید که هر کلمه ای که دانش آموزان می نویسند ازتخته پاک شود .

 

شیوه های ارزشیابی و امتحان املا

ارزشیابی آموزشی را جمع آوری نظام دار اطلاعات درباره ی موضوعات آموزشی ( چون برنامه های درسی ، یادگیری دانش آموزان ، عملکرد معلمان و ... ) به منظور قضاوت در مورد ارزش " آن ها " تعریف کرده اند . از جمله موضوعات آ موزشی که به طور پیوسته در کانون ارزشیابی آموزشی قرار دارد ارزشیابی از یادگیری دانش آموزان است . ارزشیابی از دانش آموزان به طور کلی به دو نوع ارزرشیابی تراکمی و تکوینی تقسیم می شود . هدف از ارزشیابی تراکمی  که در مدارس به صورت امتحانت پایانی و مستمر اجرا می شود بررسی مقدار آ موخته های دانش آموزان در پایان یک دوره تحصیلی و نیز تعیین میزان تحقق اهداف آموزشی است . از نتایج این نوع ارزشیابی در اخذ تصمیم گیری هایی چون ارتقاء دانش آموزان به پایه های بالا تر کلاس اعطای گواهی نامه ی پایان تحصیلات دوره و ... استفاده می شود . در این نوع ارزشیابی پیامد یادگیری دانش آموزان مورد توجه است . مراد از ارزشیابی تکوینی کشف نقاط قوت و ضعف دانش آموزان در فرایند یاد گیری مفاهیم یا اهداف آموزشی است . از نتایج حاصل از این نوع ارزشیابی که میزان تسلط دانش آموزان را در واحد های درسی مشخص می کند در اخذ تصمیم گیری هایی چون بهینه سازی دانش آموزان – تغییر روش های تدریس و ... استفاده می شود در این نوع ارزشیابی فرایند یادگیری دانش آموزان مورد توجه است . به طور کلی ارزشیابی تراکمی می گوید که دانش آموزان چه آموخته اند . ارزشیابی تکوینی می گوید دانش آموزان چگونه می آموزند . ارزشیابی تراکمی و تکوینی مکمل یکدیگر هستند ولی از لحاظ ویژگی هایی چون اهداف ، محتوا و ساختار ابزارهای اندازه گیری ، ملاک های مورد مقایسه و زمان اجرا با یکدیگر تفاوت دارند .

 

ارزشیابی تراکمی مهارت املا :

امتحان املا به صورت جمله خوانی یا کلمه خوانی است معلمان با تک خوانی کلمات یا جمله خوانی کلمات آموخته شده دروس را برای دانش آموزان قرائت می کنند ، دانش آموزان با شنیدن جملات یا کلمات آن ها را در دفاتر خود می نویسند در پایان معلم دفاتر را جمع آوری کرده و پس از کشف اشتباهات املایی میزان پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را در املا با استفاده از نمره مشخص می کنند . نمره ی 20 معرف پیشرفت عالی ، و نمره ی 19- 17 معرف پیشرفت خوب ، و نمره 17 – 15 معرف پیشرفت متوسط ، و نمره ی 15-10 معرف پیشرفت ضعیف و نمره ی 10 – 0 معرف افت شدید تحصیلی در املا است . متخصصان و صاحب نظران اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی معتقدند نمرات حاصل از ارزشیابی تراکمی یا امتحانات پایانی و مستمر وقتی معتبر و معرف پیشرفت تحصیلی در املا هستند که از ( پایایی ) مناسب برخوردار باشند پایایی یک شاخص آماری است که به ثبات نتایج یک ابزار (نمره ) به هنگام اندازه گیری یک درس اشاره دارد . در پایان این سئوال مطرح است که تا چه اندازه و با چه احتمالی نمره محاسبه شده برای دانش آموز معرف نمره واقعی اوست ؟ با بررسی و تحلیل شیوه های برگزاری امتحان املا مشخص می شود که نمره ی حاصل از این گونه امتحانات به دلیل آن که در آن ها از ملاک های مشخص به عنوان مبنایی برای ارزشیابی پاسخ های دانش آموزان استفاده نمی شود فاقد پایایی است از این رو نمره ی محاسبه شده ی دانش آموزان معرف نمره ی واقعی آنان نیست . فرض کنید یک معلم کلاس جملات زیر را به عنوان امتحان املا برای دانش آموزان قرائت کرده است : « در روزگاران قدیم دنیا چنین نبود این همه وسایل حمل و نقل که امروز می بینیم به وجود نیامده بود مسافرت به کندی انجام می گرفت . مسافران شامگاه خسته و کوفته با گرد و غبار راه به منزل می رسیدند تا استراحت کنند و صبحگاه به مسافرت ادامه دهند . » معلم کلاس انتظار دارد دانش آموزان حداقل تعداد 5 کلمه ی سخت درس جدید را یعنی ( قدیم ، حمل و نقل ، شامگاه ، استراحت ، صبحگاه ) را به شکل صحیح آ بنویسند . دانش آموز کلمات حمل و نقل – مسافرت و شامگاه را اشتباه نوشته است نمره ی او در املا برابر 20 / 17 است . دانش آموز ب کلمات استراحت و صبحگاه و غبار را اشتباه نوشته است نمره ی او نیز برابر با 20/ 17 است . سئوالاتی که در این جا مطرح می شود این است که :

1)    تا چه اندازه نمره ی دو دانش آموز معرف عملکرد واقعی آنان است ؟

2)  با توجه با این که هر دو دانش آموز نمره ی یکسان دریافت کرده اند آیا عملکرد آنان در املا یا توانایی آنان در نوشتن صحیح کلمات یکسان است ؟

بدیهی پاسخ سئوالات مطرح شده منفی است نمره ی حاصل از امتحانات دو دانش آموز فرضی به دلایل زیر فاقد پایایی بوده و معرف عملکرد واقعی دانش آموزان در پیشرفت املا نمی باشد

1)  عدم پیش بینی ملاک های مشخص و روشن برای تحلیل پاسخ های دانش آموزان . در این مثال معلم فقط به طور ذهنی 5 کلمه را به عنوان معیار ارزشیابی انتخاب کرده است . ملاک های یک ارزشیابی یا امتحان باید بر اساس درجه ی اهمیت آن ، انتخاب و به صورت روشن و عینی در فرم های جداگانه ثبت شود .

2)  ناقص بودن تعداد ملاک های ارزشیابی ، نظر به این که معلمان تعداد اشتباهات املا را از نمره ی 20 تفریق می کنند از این رو طبیعی است که تعداد ملاک های ارزشیابی باید برابر با 20 ملاک باشد در مثال فرضی تعداد ملاک ها برابر با 5 ملاک است که در این صورت تفریق اشتباهات املایی از 20 پایایی نمره بدست آمده را کاهش می دهد .

3)  تاثیر قضاوت های ذهنی بر عملکرد ، در مثال فرضی ، معلم در ارزشیابی خود حتی به رعایت ملاک های فرضی خود نیز پای بند نبوده است . بدیهی است وقتی که ملاکی برای ارزشیابی و تحلیل پاسخ ها مشخص می شود باید بر اساس آن عمل کرد . به عبارت دیگر در این مثال معلم باید در نوشته های دانش آموزان به بررسی و ارزشیابی درستی یا نادرستی شکل کلمه های ( قدیم ، حمل و نقل ، شامگاه ، استراحت و صبحگاه ) می پرداخت و از ارزشیابی دیگر کلمه ها حتی اگر اشتباه نیز نوشته شده باشد پرهیز می کرد ، اما او بدون رعایت ملاک های فرضی خود و بر اساس قضاوت های ذهنی ، نادرستی دیگر کلمات را نیز مورد بررسی قرار داده است . اجرای چنین شیوه ای باعث می شود تا یک معلم به اشتباه آن دو دانش آموز نمره یکسان 20/17 دهد و در نتیجه در کشف تفاوت های فردی بین دانش آموزان ناکام بماند .

یک معلم برای آن که از عملکرد دانش آموز در املا یک نمره واقعی بدست آورد ابتدا باید از طریق فرمول های ویژه عملکرد واقعی دانش آموز را محاسبه ، سپس با استفاده از معیار 20 – 0 به آن معنا دهد . در این صورت است که شیوه ی امتحان ونمره گذاری معلم از پایایی مناسب برخوردار خواهد شد . به معلمان توصیه می شود شیوه های سنتی و مرسوم نمره گذاری در امتحان املا را کنار گذاشته و به شیوه ی صحیح و دقیق عملکرد واقعی دانش آموزان را در املا مشخص کنند تا از این طریق پایایی امتحانات آنان افزایش یابد .

1)  تاکید بر پاسخ های صحیح : در روش سنتی و مرسوم نمره گذاری املا تعداد اشتباه های املایی دانش آموز شمارش و بر اساس آن نمره ی دانش آموز تعیین می شود . آگاهی مکرر اشتباهات املایی بدون آن که باز خورد های مناسب به دانش آموز ارائه شود نه تنها میزان خطا ها را کاهش نمی دهد بلکه بهداشت روانی او را نیز به خطر می اندازد در روش های صحیح نمره گذاری تعداد کلمات صحیح دانش آموز شمارش شده و بر اساس آن ها نمره ی دانش آموز مشخص می شود . آگاهی از تعداد پاسخ های صحیح نه تنها اعتماد به نفس دانش آموز را در املا افزایش می دهد بلکه در او انگیزه ی مضاعف برای کسب موفقیت های بیشتر از طریق شناسایی و کاربرد روش های موثر برای اصلاح خطا ایجاد می کنند .

2)  محاسبه ی نسبت پاسخ های صحیح دانش آموز به پاسخ های کل : در روش سنتی و مرسوم نمره گذاری املا ، نمره ی واقعی دانش آموز محاسبه نمی شود و عملکرد او تنها با استناد به تعداد اشتباهات و نیز با در نظر گرفتن دامنه ی نمره ی 20 – 0 مشخص می شود . اما در روش صحیح نمره گذاری به ویژه روش ملاکی آزاد عملکرد واقعی دانش آموز در املا قبل از آن که در دامنه ی 20 – 0 قرار گیرد با استناد به فرمول نسبت تعداد پاسخ های صحیح دانش آموز به تعداد کل پاسخ های صحیح محاسبه شده سپس مقیاس 20 – 0 تبدیل می شود . با این روش هر نمره ای که دانش آموز در امتحان کسب می کند معرف عملکرد واقعی او است و نتایج حاصل از امتحان از پایایی مناسب برخوردار خواهد بود .

 

1) روش ملاکی از پیش تعیین شده :

در این روش معلم قبل از برگزاری آزمون املا حتما باید 20 کلمه ( نه کمتر و نه بیشتر ) را از لحاظ اهمیت « دشواری تلفظ یا دشواری شکل آن » انتخاب و به عنوان ملاک های مطلق ارزشیابی در یک فرم جداگانه ثبت کند و او به هنگام برگزاری امتحان املا کلمات مورد نظر را به صورت تک کلمه ها و یا در قالب جمله برای دانش آموزان قرائت می کند .

درپایان امتحان املا نوشته های دانش آموزان را جمع آوری می کند وفقط به بررسی درستی یا نادرستی شکل کلمات مورد نظرویا کلمات از پیش تعیین شده در نوشته های آنان اقدام می کند

 

مراحل اجرا و نمره گذاری امتحان

فرض کنید معلم کلاس کلمات دروس روز جمهوری اسلامی ایران و. تشنه ای با مشک آب کتاب فارسی چهارم ابتدایی را برای امتحان املا برگزیده است ، برای اجرا و نمره گذاری املا طبق دستورات زیر اقدام کنید .

1)  تعداد 20 کلمه به عنوان ملاک های ارزشیابی پاسخ ها انتخاب و آن ها را در یک برگه به صورت عینی ثبت نمایید . برای مثال ( نسیمی ، کوهساران ، زیبای ها ، آهسته ، بهارصحرا ، همراه ، سفر ، سپیده ، صخره ، قافله ، عقب ، توان ، شدت ، پیاده ، نفس ، همچنان ، دره ها ، رنج ها ، کوه ها . )

2)    20 کلمه ی منتخب را به صورت تک خوانی یا جمله خوانی برای دانش آموزان قرائت نمایید .

3)  با توجه به ملاک هایی که از قبل پیش بینی کرده اید ، نوشته های دانش آموزان را بررسی و ارزشیابی کنید ، فرض کنید دانش آموزی کلمات کوهساران ، آهسته ، قافله ، عقب را اشتباه نوشته باشد نمره ی او بر حسب دستور العمل زیر محاسبه می شود .

—  نسبت شکل کلماتی که دانش آموز صحیح نوشته است به کل کلمات پیش بینی شده را طبق فرمول زیر محاسبه کنید که برابراست با 8/0 = p است .

K-N = p * درفرمول K تعداد پاسخ های اشتباه ،N تعداد کل کلمات پیش بینی شده برای املا

 n

8/0 = 16   =   4- 20  = p 

         20         20          

همانطور که ملاحظه می شود این دانش آموز از 20 کلمه شکل 16 کلمه را صحیح نوشته است . به عبارت دیگر این دانش آموز 80 درصد ( 100 Í 8/0 ) کلمات را درست نوشته است .

2) حاصل نسبت بدست آمده را بر نمره ی 20 ضرب کنید عملکرد واقعی دانش آموز بر اساس نمره 20 – 0 برابر است با 16 .       16 = 20 Í 8/0 = 20Í p

یاد آوری : وقتی که از روش ملاکی پیش بینی شده برای نمره گذاری استفاده می کنید از تصحیح و یا غلط گیری دیگر کلمات اجتناب کنید . برای مثال دانش آموز فرضی ممکن است کلمات عبور، ناب را نیز اشتباه نوشته باشد . شما باید از آن اشتباه چشم پوشی کنید . زیرا کلمات ذکر شده در بین ملاک های شما ( 20 کلمه ) قرار ندارد .

 

 

 

2) روش ملاکی آزاد :

در این روش ، شیوه معلم از ملاک های معین و پیش بینی شده برای ارزشیابی استفاده نمی کند و برای او درستی یا نادرستی کلیه کلمات موجود در نوشته های دانش آموزان از اهمیت برخوردار است . معلم به هنگام برگزاری امتحان ، کلمه های درس را به صورت تک خوانی و یا جمله خوانی برای دانش آموزان قرائت می کند سپس نوشته های آنان را جمع آوری کرده و پیشرفت واقعی آنان را در املا به صورت نمره مشخص می کند .

 

مراحل اجرا و نمره گذاری

فرض کنید یک معلم کلاس متن درس " سرگذشت یک معلم " پنجم ابتدایی را برای امتحان املا برگزیده است برای اجرا و نمره گذاری امتحان املا طبق دستورالعمل زیر اقدام کنید .

1- کلمات متن را به صورت تک خوانی یا جمله خوانی برای دانش آموزان قرائت کنید .

2- پس از قرائت متن و نوشتن آن توسط دانش آموزان دفاتر املای دانش آموزان را جمع آوری کرده درستی یا نادرستی شکل صحیح کلمات را بر اساس مراحل زیربررسی کنید .

1) تعداد کل کلمات موجود در متن را شمارش کنید . مثلا برابر 56 کلمه است یادآوری می شود با توجه به این که کلمه یک واحد مستقل زبانی است که از یک یا چند واژه ساخته می شود و در زنجیره ی گفتار نقش معنایی و دستوری دارد ( انوری 1381) کلیه ی حروف متن شامل یک حرفی و دو حرفی و سه حرفی باید کلمه قلمداد شود اما در امتحان املا بر حسب اهمیت حروف دو تایی و بیشتر به عنوان کلمه محسوب می شود .

— نسبت کلماتی را که دانش آموز شکل آن ها را صحیح نوشته است به کل کلمات متن طبق فرمول زیر محاسبه می شود که برابر95/0 = P است فرض کنید دانش آموز 3 کلمه رااشتباه

نوشته است . 95/0 =   53   3- 56   = K-N  = P  در این فرمول N معرف تعداد کل

                              56         56          N

کلمات موجود در متن و K معرف تعداد خطا های املایی است همان طور که ملاحظه می شود این دانش آموز توانسته است از 56 کلمه ی موجود در متن شکل 53 کلمه را صحیح بنویسد . به عبارت دیگر این دانش آموز 95 درصد ( 100 Í 95/0 ) کلمات را صحیح نوشته است .

— حاصل نسبت بدست آمده را بر نمره ی 20 ضرب کنیم تا عملکرد واقعی دانش آموز بر اساس نمره مشخص شود که برابر با 19 است .

19 = 20 Í 95/0 = 20 Í P

 

« نکات مهم »

1)  نتایج حاصل از روش های  2) ملاکی از پیش تعیین شده  3) ملاکی آزاد مکمل یکدیگر بوده و استفاده از هر دو روش در امتحان یا ارزشیابی تراکمی با اهمیت است . از طریق روش ملاکی از پیش تعیین شده تفاوت های درون فردی و از طریق روش ملاکی آزاد تفاوت های بین فردی دانش آموزان شناسایی می شود . به معلمان توصیه می شود از هر دو روش به صورت متناوب استفاده کنند در صورت داشتن محدودیت زمانی در اجرا ، شما می توانید از روش ملاکی از پیش تعیین شده در ارزشیابی مستمر و از روش ملاکی آزاد در امتحانات پایانی استفاده کنید .

2)  هنگام ارائه ی باز خورد به دانش آموز حتما بر تعداد و درصد پاسخ های صحیح آنان تاکید کنید . آنان را تشویق کنید تا درصد پاسخ های صحیح خود را افزایش دهند . آگاهی از نوع خطاهای املایی بیشتر برای معلم مهم است تا برای جبران آن روش های آموزشی مناسب را پیش بینی کند .

3)  در صورتی که دانش آموز یک کلمه ی اشتباه را در نوشته ی خود تکرار کند عملکرد او را طبق دستور العمل زیر پیش بینی کنید :

 — اگر دانش آموز کلمه ی اشتباه را دو یا بیش از آن در نوشته های خود تکرار کند   1  

                                                                                                           2

نمره از تعداد کلمات صحیح او تفریق می شود . فرض کنید در روش ملاکی از پیش تعیین شده دانش آموزی از 20 کلمه ی پیش بینی شده 16 کلمه را صحیح نوشته است و تعداد خطاهای املایی او برابر با 4 است او کلمات صاحب – صادق – سحر ، ثریا را به اشتباه به شکل ساحب – سادق – سهر – سریا نوشته است او در سرتا سر نوشته ی خود کلمه ی اشتباه سریا را به همین شکل تکرار کرده است نمره ی واقعی این دانش آموز طبق فرمول های زیر برابر با 5/15 است .

 

755 /0 = 5/15 = 5/0 – 4- 20  = 2/1 – 4 – 20  = 2/1 – KN = p

                               20              20                 20                        N

 5/15 = 20 Í 775 /0 = 20 Í p

یاد آوری : سر 2/1 دوباره در فرمول تکرار شده چون دانش آموز دو کلمه ی اشتباه را به همان صورت در متن تکرار کرده است . اگر دانش آموز سه کلمه ی اشتباه یا بیشتر را به همان صورت اشتباه تکرار کند کسر 2/1 به تعداد کلمات افزایش می یابد برای مثال فرمول برای سه کلمه ی اشتباه تکراری به شرح زیر تغییر می کند .

2/1 – 2/1 – 2/1 – kN   = p

N

— اگر دانش آموز کلمه ی اشتباه را در روش ملاکی آزاد و یا بیش از آن در نوشته های خود تکرار کند و در هر بار شکل کلمه را به صورت متفاوت اشتباه بنویسد هر کلمه یک خطا محسوب می شود .  

فرض کنید در روش ملاکی آزاد یک دانش آموز از 45 کلمه ی تعیین شده چهار کلمه اشتباه دارد . کلمات اشتباه او شامل مصافرت – زخیره کردن – اصتوار – و حجوم است او کلمه ی استوار را در بخش دیگری از متن به اشتباه به صورت اسطوار و کلمه ی مسافرت را به صورت مصافرط نوشته است . همان طور که ملاحظه می شود او دو کلمه از 4 کلمه ی اشتباه را به شکل های دیگری در بخش های متن اشتباه نوشته است . بنابراین تعداد خطاهای او 6 کلمه خواهد بود نمره ی واقعی دانش آموز طبق فرمول زیر برابر 3/17 است .

86/0 = 6-45 = [(1+1) + 4 ] – 45 = [ ( 2K+1K) + K] – N=P

45                              45                          N

3/17=20Í 86/0 = 20 Í P

یاد آوری می شود از فرمول ذکر شده فقط در روش ملاکی آزاد استفاده کنید این فرمول برای روش ملاکی از پیش تعیین شده مناسب نیست . در روش ملاکی از پیش تعیین شده کلماتی که به شکل های متفاوت اشتباه نوشته شوند فقط یک غلط محسوب می شوند .

 

« ارزشیابی تکوینی مهارت املا »

هدف از اجرای ارزشیابی تکوینی کشف نقاط ضعف دانش آموز در یادگیری املا به منظور ارائه ی بازخوردهای آنی برای اصلاح اشتباه های املایی است . در ارزشیابی تکوینی املا پاسخ به سئوالات زیر مورد توجه قرار می گیرد .

1)    تا چه اندازه اشتباه های املایی دانش آموزان به سطوح مراحل تحولی که در آن قرار دارد وابسته است ؟

2)    تا چه اندازه اشتباه های املایی دانش آموز به اختلالات ویژه ی یادگیری وابسته است ؟

3)    روش ها و راه کارهای عملی و مناسب برای اصلاح اشتباه های املایی چیست ؟

معلم برای یافتن پاسخ به سوالات فوق الذکر باید به تحلیل خطاهای املایی دانش آموزان اقدام کند . تحلیل خطا در سه مرحله ی     الف ) اندازه گیری      ب) تفسیر خطا    ج) ارائه ی راه کارهای عملی انجام می گیرد .  

در این مرحله ، معلم متون املایی دانش آموزانی را که به کرار شکل کلمات را اشتباه می نویسند جمع آوری کرده و کلمه های اشتباه را بر اساس فرم " اندازه گیری خطا ها " که بر اساس مراحل تحولی املا تنظیم شده است طبقه بندی می کند . فرم اندازه گیری خطا ها دارای ستون های کلمه های درست ، کلمه های نادرست ، حافظه ی دیداری ، حافظه ی شنیداری ، تجسم دیداری ، سازماندهی فضایی و قواعد زبان فارسی است .

 

کلمه ها درست

کلمه های نادرست

حافظه دیداری

حافظه شنیداری

تجسم دیداری

سازماندهی فضایی

قواعد زبان فارسی

جمع کل

 

 

 

 

 

 

فرم اندازه گیری خطاهای املایی براساس مراحل تحول املا

 

تفسیر خطا ها

در این مرحله معلم نوع خطا های املایی دانش آموزان را با توجه به نتایج حاصل از فرم اندازه گیری خطاها مشخص می کند برای مثال او ممکن است نتیجه بگیرد که علل احتمالی خطاهای یک دانش آموز بیشتر به حافظه ی دیداری و دانش آموز دیگر حافظه ی شنیداری مربوط است خطاها بر اساس ملاک های زیر به :

الف) خطا های مربوط به مراحل املا .

ب) خطا های مربوط به اختلالات ویژه ی یادگیری تقسیم می شوند .

 

خطا های ویژه ی مراحل تحول :

اگر خطا های دانش آموز شامل یکی از ملاک های زیر باشد خطا های او مربوط به مراحل تحولی است .

1)  دانش آموز در مرحله ی نیمه آوایی ( سه ماهه ی پایه اول ابتدایی ) است و خطا های او بیشتر از نوع حافظه ی شنیداری و دیداری و تجسم دیداری و سازمان دهی دیداری و قواعد دستور زبان می باشد .

2)  دانش آموز درمرحله ی شنیداری است ( اول ابتدایی ونیمه ی اول پایه ی دوم ابتدایی ) است و خطا های املایی او بیشتر از نوع حافظه دیداری ، تجسم دیداری و سازمان دهی دیداری و قواعد دستور زبان می باشد .

3)  دانش آموز در مرحله ی دیداری است ( نیمه ی دوم پایه دوم و سوم ابتدایی ) است و خطا های املایی او بیشتر از نوع خطا های دستور زبان است .

4)    دانش آموز در مرحله ی شنیداری است و بیشتر خطا های او از نوع شنیداری می باشد .

5)    دانش آموز در مرحله ی دیداری است و بیشتر خطا های او از نوع دیداری و شنیداری می باشد .

6)  دانش آموز در مرحله ی قرادادی است و بیشتر خطا های او به ترتیب از نوع قواعد دستور زبان ، دیداری ، تجسمی ، سازمان دهی فضایی و شنیداری است .

یاد آوری :

1- خطا های مربوط به ملاک های 1، 2، 3 به دلیل این که دانش آموز هنوز در مراحل پایین سطح تحول املاست ، رخ می دهد .

2- خطا های مربوط به ملاک های 4 ، 5، 6 به دلیل این که دانش آموز در مرحله ای قرار دارد که هنوز به تسلط نرسیده است رخ می دهد .

خطا های مربوط به اختلالات ویژه ی یادگیری

خطا های مربوط به ملاک های 4، 5 ، 6 در صورت داشتن ملاک های زیر در طبقه ی اختلالات ویژه ی یادگیری قرار می گیرد .

1-    به رغم ارائه ی آموزش های جبرانی ، فراوانی یا تعداد خطا های املایی ثابت مانده و یا به تدریج افزایش می یابد .

2-    نوع خطا های املایی در سه تحصیلی به طور متوالی تکرار شود .

3-    دانش آموز به رغم داشتن هوش عادی یا بالاتر پیشرفتی در اصلاح خطا های املایی نداشته باشد .

 

راهکارهای عملی

در این مرحله معلم با توجه به نتایج حاصل از مرحله تفسیر خطا ها به ارائه ی راه حل اقدام می کند . او برای اصلاح خطاهای مربوط به ملاک های 1 ، 2 ، 3 روش های آموزشی در سطح بالا را به صورت انفرادی در مورد دانش آموزان اجرا می کند و از والدین دانش آموز نیز می خواهد که در منزل روش ها را به صورت منظم و مکرر به کار برند . او برای اصلاح خطا های مربوط به ملاک های 4 ، 5 ، 6 علاوه بر اجرای روش های آموزشی در سطح بالای تحول از روش های باز آموزشی که در ادامه به آن ها اشاره می شود استفاده می کند و از والدین دانش آموزان می خواهد تا روش ها را به صورت جدی و منظم در مورد فرزندشان به کار برند .

 

روش اول

1- با دقت به لغت نگاه کن .

2- لغت را بگو .

3- با چشمان بسته لغت را رد ذهن خود تجسم کن .

4- لغت را با دست خود بپوشان و آن را در دفتر بنویس .

5- کلمه ی نوشته شده را بررسی کن .

6- اگر کلمه غلط نوشته شده بود مراحل را تکرار کن .

 

روش دوم

1) لغت را به دقت تلفظ کن .

2) لغت را دوباره با نگاه کردن به بخش های آن تلفظ کن .

3) لغت را به حروف هجی کن .

4- لغت را در ذهن خود تجسم کن .

5) لغت را بنویس .

6) درستی شکل آن را بررسی کن

7) اگر کلمه غلط بود مراحل را تکرار کن .

 

روش سوم

- لغت را با استفاده از ماژیک به اندازه ی بزرگ روی کاغذ یا تخته بنویس .

- با انگشت سه بار لغت را بنویس .

- لغت را سه بار با قلم بنویس .

- لغت را از حافظه به یاد آور و آن را سه بار بنویس .

روش چهارم

- لغت را یک بار بنویس .

- یک بار دیگر لغت را بنویس (حروف صحیح را کوچک و حروف غلط را بزرگ بنویس) .

- کلمه را سه بار با انگشت بنویس .

- لغت را با قلم در ورق بنویس .

 

روش پنجم

این روش با همکاری والدین و کودک انجام می شود .

- یک جمله با کلماتی که معمولا دانش آموز اشتباه می نویسد درست کنید .

- جمله ای را برای دانش آموز بخوانید .

- دانش آموز جمله را تکرار می کند .

- دانش آموز جمله را می نویسد .

- یکی از والدین جمله را به آرامی می خواند و دانش آموز آن را بررسی می کند .

- دانش آموز جمله را می خواهد و آن را تصحیح می کند .

- دانش آموز کلمه نا صحیح را به صورت وارونه می نویسد . برای مثال صاحب به صورت بـ   حـ   ا  صـ  و سپس صاحب نوشته می شود .

 

روش ششم

- والدین با کلماتی که دانش آموز معمولا اشتباه می کند یک جمله می سازد .

- جمله را برای دانش آموز بخوانید .

- دانش آموز جمله را تکرار می کند ( سه بار)

- یکی از والدین جمله را تکرار کرده ، وقتی به آخرین کلمه می رسند مکث می کند .

- دانش آموز کلمه را حدس زده و می گوید و می نویسد .

- یکی از والدین دوباره جمله را تکرار کرده و وقتی به دو کلمه مانده به آخر جمله می رسد مکث می کند .

- دانش آموز کلمه ها را حدس زده ، می گوید و می نویسد .

- این روش با دیگر کلمات باقی مانده در جمله تکرار می شود .

دانش آموزان دارای اختلالات ویژه ی یادگیری باید به واحد های مشاوره ی وابسته به آموزش و پرورش معرفی شوند تا برای آنان اقدامات ویژه ی آموزشی تهیه و اجرا شود .

 

مراحل اجرای تحلیل خطا .

فرض کنید می خواهید خطا های املایی یک دانش آموز پایه سوم را تحلیل کنید .

1) دفتر املای دانش آموز را باز کرده و خطاهای املایی او را براساس فرم اندازه گیری خطاها طبقه بندی کنید فرض کنید دانش آموز در سه بار املا کلمات درج شده در فرم زیر را اشتباه نوشته است .

کلمه درست

کلمه نادرست

حافظه دیداری

حافظه شنیداری

تجسم دیداری

سازماندهی فضایی

قواعد دستور زبان

حراست

هراست

*

 

 

 

 

سیب

سیو

 

*

 

 

 

سارا

 

 

 

*

 

 

درو

دور

 

 

 

*

 

صابون

سابون

*

 

 

 

 

زیور

ذیور

*

 

 

 

 

سفید

سپید

 

*

 

 

 

گاو

کاو

 

 

*

 

 

هزیمت

هزمیت

 

 

 

*

 

هوا

حوا

*

 

 

 

 

خواهر

خاهر

*

 

 

 

 

مستان

مستام

 

*

 

 

 

پاس داشت

پاس داشت

 

 

 

 

*

جمع کل

 

5

3

2

2

1

 

2) نوع خطاهای املایی و راهکارهای عملی را مشخص کنید . نوع خطاهای املایی دانش آموز به ترتیب دیداری ، شنیداری ، تجسم دیداری ، فضایی و قواعد دستورزبان است . با توجه به این که دانش آموز از لحاظ تحولی در سطح دیداری (پایه سوم) قرار دارد و خطاهای او نیز مربوط به ملاک شماره 5 است از این رو باید یکی از روش های ویژه باز آموزی برای اصلاح اشتباهات استفاده شود . اگر اشتباهات املایی او به رغم به کار بستن مستمر روش های باز آموزی در مدت سه ماه تکرار یا افزایش یابد . معلم باید نام برده را به یکی از مراکز مشاوره وابسته به آموزش و پرورش معرفی نماید .

 

 

 

نکات مهم :

1) اکثر اشتباه های املایی دانش آموزان در اثر ناکار آمدی روشهای تدریس است . نظربه این که در این کتاب به روش های آموزشی املا اشاره شده است بدیهی است به موازات کاربرد روش ها در کلاس درس قدرت یادگیری شکل صحیح کلمات در دانش آموزان افزایش و اشتباهات املایی اکثر آنان کاهش خواهد یافت .

2) پیشنهاد می شود به منظور افزایش پایایی روش تحلیل خطا ها پیش از 3 یا 4 نوشته ی املایی دانش آموزانی که کلمات را اشتباه می نویسند مورد بررسی قرار گیرد .

 

راهنمای آموزش و ارزشیابی املا

نوشته : ایرج خوش خلق

 

در پایان برای کلیه کسانی که در عرصه علم و دانش زحمت می کشند آرزوی موفقیت

و سربلندی دارم .

گرد آورنده : گیتی رحیمی آموزگار پایه اول ـــ دبستان خورشید پور یک ــ ناحیه یک

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم اسفند 1388ساعت 13:48  توسط ناحیه 1  |